واقعى نظام طبيعى و زيبايى آن را بداند ، هرگز آنها را براى خود آنها نمىخواهد ، همان‌طورى كه اگر در اختيارش قرار بگيرند ، رد نمىكند . آيا ما اين حق را داريم دستى را كه با صداقت به سوى ما دراز شده تا هديه‌اى به ما بدهد و يا مدالى به سينهء ما بياويزد ، آن را پس بزنيم ؟ به راستى كه ارزش پنهانى اين اشياء ، كمترين چيزى كه در مادّهء آنها در برابر معنى و مدلول آن است كه خود رمز و گواهى بر رضا و خشنودى است ، اجازه نمىدهد كه ما آن را در برابر هديه‌دهنده رد كنيم ، مگر اين‌كه در ذوق اخلاقى ما خللى باشد ! از اين زاويه ، به نظر ما لازم است كه توصيف قرآن را از بهشت تصوّر كنيم و آن توصيفى است كه كمتر منافات با شادمانى قلبى دارد ، به مانند جاذبهء يك صحنهء شعرى كه در آن پديدار مىشود . قبلا گذشت كه ما جنبهء روحى از خوشبختى معنوى را در مظهر دوگانهء آن ، يعنى ايجابى و سلبى استخراج كرديم ، و جنبهء منفى مظهر مادّى را از طرف اسلام ديديم ، هم‌اكنون ببينيم چه زيبايى حسّى را قرآن كريم با عنوان ( ملك بزرگ ) در آخرت براى ما مطرح مىكند كه مورد اشارهء اين آيه است : « وَ إِذا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيماً وَ مُلْكاً كَبِيراً . » « 1 » . نخست بهشتى با همهء گستردگى را تصوّر كن ، تا اين اندازه كه مىفرمايد : « وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ . » « 2 » . بنابراين ؛ هر آنچه در آنجاست ، با حركتى آزاد و آرامش هروقت بخواهد بهره‌بردارى مىكند : « وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ . » « 3 » . بهشتى با سايه مداوم : « وَ ظِلٍّ مَمْدُودٍ . » « 4 » ، و اقامتگاهى معتدل ، نه گرماى خورشيد آن را ناهموار مىسازد و نه سرماى سخت : « لا يَرَوْنَ فِيها شَمْساً وَ لا زَمْهَرِيراً . » « 5 » .

--> ( 1 ) - انسان ( 76 ) آيهء 20 : و هنگامى كه آنجا را ببينى ، نعمت‌ها و ملك عظيمى را مىبينى . ( 2 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 133 ، حديد / 21 ( - يك الف و يك ب ) : بهشتى كه وسعت آن ، پهنهء آسمان‌ها و زمين است ، اين بهشت با آن عظمت ، براى پرهيزگاران آماده شده است . ( 3 ) - زمر ( 39 ) آيهء 74 ( - يك الف ) : و زمين ( بهشت ) را ميراث ما قرار داد و به ما بخشيد ، ما هرجا از بهشت را بخواهيم منزلگاه خود قرار مىدهيم ، چه نيكوست پاداش عمل‌كنندگان . ( 4 ) - واقعه ( 56 ) آيهء 30 ، نساء / 57 ، رعد / 35 ، يس / 56 ، انسان / 14 ، مرسلات / 41 ( - 5 الف و يك ب ) : و سايهء كشيده و گسترده . ( 5 ) - انسان ( 76 ) آيهء 13 ( - يك الف ) : در آنجا نه آفتاب را مىبينند و نه سرما را .